Yüksek Rakımlarda ve Derin Denizlerde İnsan Evrimi: Uyarlanabilirlik ve Mutasyonlar yada Evrimler

Yüksek Rakımlarda ve Derin Denizlerde İnsan Evrimi: Uyarlanabilirlik ve Mutasyonlar yada Evrimler

İnsan vücudu, çevresel baskılara karşı olağanüstü adaptasyonlar gösterebilecek bir kapasiteye sahiptir. Yüksek rakımlarda yaşayan yerli halkların ve deniz ortamında olağanüstü uyum gösteren bazı insan gruplarının biyolojik ve genetik özellikleri, evrimsel süreçte bu uyumluluğun çarpıcı örneklerini sunar.

Yüksek Rakımlarda Yaşayan Halklar: And Dağları Örneği

Şili ve And Dağları gibi yüksek rakımlarda yaşayan yerli halklar, azalan oksijen seviyelerine uyum sağlayan biyolojik adaptasyonlar geliştirmiştir. Deniz seviyesine göre atmosferdeki oksijen miktarı yüksek rakımlarda %40-60 oranında daha azdır. Bu durum, geleneksel olarak “hipoksi” olarak adlandırılan bir duruma neden olur. Ancak bölgedeki yerli halklar, bu zorlu koşullarda hayatta kalmayı sağlayan bazı genetik ve fizyolojik adaptasyonlar geliştirmiştir:

 1. Kan ve Hemoglobin Seviyeleri:

Yüksek rakımlarda yaşayan And halkları, normalden daha yüksek hemoglobin seviyelerine sahiptir. Bu durum, kanda daha fazla oksijen taşınmasına olanak tanır ve hipoksi etkilerini azaltır. EPAS1 gibi genetik mutasyonlar bu uyumda rol oynamaktadır.

 2. Kalp ve Solunum Sistemi:

Bu topluluklarda daha büyük akciğer hacimleri ve daha güçlü kapiller damar ağları gözlemlenmiştir. Bu özellikler, oksijen alımını ve dağıtımını artırır.

 3. Üreme Başarısı:

Yüksek rakımlarda yaşayan Avrupalılar gibi göçmenler, hipoksi nedeniyle düşük doğum oranları ve yüksek bebek ölüm oranları yaşarken, yerli halklar bu koşullarda sağlıklı çocuk sahibi olabilmektedir.

Kaynak:

 • Beall, C. M. (2007). “Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives.” Proceedings of the National Academy of Sciences, 104(Suppl 1), 8655–8660.

 • Moore, L. G. (2001). “Human genetic adaptation to high altitude.” High Altitude Medicine & Biology, 2(2), 257–279.

Derin Deniz Ortamlarına Uyumluluk: Bajau Halkı

Endonezya, Filipinler ve Malezya çevresinde yaşayan Bajau halkı, “deniz göçebeleri” olarak bilinir ve deniz altında uzun süre kalabilme yetenekleriyle dikkat çeker. Bu topluluk, derin deniz dalışlarına genetik ve fizyolojik olarak uyum sağlamıştır. Araştırmalar, bu grubun fiziksel özelliklerinin mutasyon ve doğal seçilim yoluyla geliştiğini göstermektedir:

 1. Büyümüş Dalak:

Bajau halkında, dalaklarının büyüklüğünün diğer insan topluluklarına göre %50 daha fazla olduğu bulunmuştur. Dalak, dalış sırasında oksijen yetersizliği yaşandığında depolanan oksijenli kanı dolaşıma gönderir. PDE10A genindeki mutasyonun bu adaptasyona katkıda bulunduğu düşünülmektedir.

 2. Akciğer Kapasitesi ve Nefes Tutma:

Bajau halkı, 13 dakika kadar nefes tutabilir ve 60 metre derinliğe dalabilir. Akciğer kapasitelerinin büyük olması, bu yeteneklerine katkıda bulunur.

 3. Gözlerin Suda Görme Yeteneği:

Bajau çocukları, tuzlu suda çıplak gözle daha iyi görebilmeleriyle bilinir. Bu özellik, göz lenslerinin şeklinin ve kornea kırılma oranının değişmesinden kaynaklanır.

Kaynak:

 • Ilardo, M. A., et al. (2018). “Physiological and Genetic Adaptations to Diving in Sea Nomads.” Cell, 173(3), 569-580.

 • Gislén, A., et al. (2003). “Superior Underwater Vision in a Human Population of Sea Gypsies.” Nature, 421(6923), 576-578.

Sonuç: Evrimin Rolü ve İnsan Uyumunun Sınırları

And Dağları’nda ve Bajau halkında gözlemlenen bu adaptasyonlar, insan genomunun çevresel baskılara karşı ne kadar esnek olduğunu göstermektedir. Hipoksiye dayanıklılık, dalış sırasında büyüyen dalak ya da suda çıplak gözle görme gibi adaptasyonlar, evrimin genetik çeşitlilik ve doğal seçilim yoluyla işleyişine dair eşsiz örneklerdir. Bu araştırmalar, insan biyolojisinin sınırlarını ve adaptasyon gücünü anlamamıza ışık tutmaktadır.

Dipnotlar:

 1. Beall, C. M. (2007). “Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives.” PNAS.

 2. Ilardo, M. A., et al. (2018). “Physiological and Genetic Adaptations to Diving in Sea Nomads.” Cell.

 3. Moore, L. G. (2001). “Human genetic adaptation to high altitude.” High Altitude Medicine & Biology.

 4. Gislén, A., et al. (2003). “Superior Underwater Vision in a Human Population of Sea Gypsies.” Nature.